Қауіпсіздік департаментінің Банктің мақсаттарына қол жеткізудегі рөлі Банктің қауіпсіз жұмыс істеуін қолдау, оның қауіпсіздігіне төнетін ішкі және сыртқы қатерлердің алдын алу, Банктің, оның акционерлерінің, басшылығы мен персоналының заңды мүдделерін құқыққа қайшы қол сұғушылықтардан қорғау, сондай-ақ қызметтер сапасы мен клиенттер қауіпсіздігін сақтау есебінен имиджді арттыру және пайданың өсуіне ықпал ету арқылы көрініс табады.

Департамент қызметкерлерінің 90%-ы Қазақстан Республикасының құқық қорғау органдарының жедел және тергеу бөлімшелерінде, сондай-ақ қаржы ұйымдарында (екінші деңгейдегі банктерде) маңызды жұмыс тәжірибесіне ие, бұл бөлімшенің сапалы құрамын көрсетеді.

Департаменттің барлық қызметкерлері экономикалық және физикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласында жеткілікті кәсіби даярлыққа ие, экономикалық қауіпсіздік (кәсіпорын мен бизнес қауіпсіздігі), сатып алуды ұйымдастыру, өрт қауіпсіздігі, сондай-ақ күзетілетін объектілердің физикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету, оның ішінде төтенше жағдайлар жағдайларында (банктер, тауар-материалдық құндылықтар қоймалары, архивтер, тіршілікті қамтамасыз ету объектілері (жылумен және сумен жабдықтау) және көлік объектілері (авиа және теміржол объектілері), ерекше маңызды арнайы объектілер (жанар-жағармай материалдары, оқ-дәрілер қоймалары және т.б.) бойынша оқыту процесінде алған қажетті білімдері мен дағдылары бар.

Күзетілетін объектілердің физикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері бойынша ұқсас талаптарды Банк күзет қызметтерін жеткізушілерге де қояды, олардың қызметкерлері тиісті қайта даярлау курстарынан тұрақты түрде өтеді.

Департамент алаяқтыққа қарсы іс-қимыл, ішкі және сыртқы алаяқтық тәуекелдерін төмендету, ішкі және сыртқы алаяқтық тәуекелдерінің ұлғаюы немесе төмендеуі үрдістерін анықтау, сондай-ақ мұндай фактілердің алдын алу және жолын кесу жөніндегі шараларды әзірлеу бойынша іс-шаралар кешенін жүргізеді.

Анықталған алаяқтық жағдайлары туралы мәліметтерді анықтау көздері: жеке тұлғалардың, Банк клиенттерінің ауызша және жазбаша өтініштері, оның ішінде сыбайлас жемқорлық мәселелері бойынша Жедел желі арналары арқылы түскен өтініштер, ішкі аудит, тәуекел-менеджмент бөлімшелері, сондай-ақ Банктің қауіпсіздік бөлімшесі анықтаған фактілер болып табылады.

2025 жылы барлығы 8 алаяқтық фактісі тіркелді, оның ішінде: ішкі алаяқтық тәуекелдері бар 6 факт және Банк клиенттері мен үшінші тұлғалар жасаған сыртқы алаяқтықтың 2 фактісі. Келтірілген көрсеткіштер алаяқтықтың айтарлықтай төмендегенін көрсетеді, бұл Департаменттің алдыңғы жылдардағы мұқият жұмысының нәтижесі болып табылады.

Ағымдағы кезеңде Жедел желіге шағымдар түскен жоқ.

Жүргізілген талдау 2024 жылмен салыстырғанда алаяқтық жағдайлары деңгейінің жалпы алғанда 64%-ға, оның ішінде сыртқы алаяқтықтың 87,5%-ға айтарлықтай төмендегенін көрсетті.

Банк біржолғы зейнетақы төлемдері үшін арнайы шоттарды ашу және жүргізу жөніндегі уәкілетті оператор болып табылатындықтан (бұдан әрі - «Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры» АҚ-дан БЗТ (бұдан әрі - БЖЗҚ), Қауіпсіздік департаменті азаматтардың БЗТ-ны тұрғын үй жағдайын жақсарту және/немесе емделу ақысын төлеу мақсатында пайдалану жөніндегі мемлекеттік бағдарламаны іске асыру кезінде алаяқтық әрекеттерді анықтауды және жолын кесуді қамтамасыз етеді.

БЗТ-ны заңсыз шығару, қолма-қол ақшаға айналдыру және пайдалану бойынша алаяқтық әрекеттерге байланысты фактілерді анықтау әсіресе өзекті болып отыр, олар қылмыстық схема құрған үшінші тұлғалардың (т.н. «көмектесушілердің») құқыққа сыйымсыз баюы бойынша ауқымды сипат алды.

2024-2025 жылдары Денсаулық сақтау министрлігіне (ҚР ДСМ) және Қаржылық мониторинг агенттігіне (ҚР ҚМА) стоматологиялық клиникалар мен дәрігерлік комиссия мүшелері тарапынан анықталған көптеген бұзушылықтар туралы бірнеше рет өтініштер мен ақпарат жіберілді, бұл әртүрлі клиникалардың бірдей суреттерді пайдалануымен, клиникаларда медициналық лицензиялардың тиісті кіші түрлерінің болмауымен, шарттарда көрсетілген мекенжайлар бойынша клиникалардың іс жүзінде болмауымен расталды.

Қабылданған шаралардың нәтижесінде 2025 жыл ішінде Денсаулық сақтау министрінің бұйрығына БЗТ есебінен төленетін қызметтер тізімінен бастапқыда стоматологиялық, кейіннен офтальмологиялық қызметтер мен пластикалық хирургия қызметтерін алып тастау бөлігінде өзгерістер енгізілді.

2025 жылы Банктің материалдары бойынша ҚР Қаржылық мониторинг агенттігі 42 стоматологиялық клиникаға қатысты сотқа дейінгі тергеп-тексеруді бастады, олар арқылы БЗТ қаражатының 200 млрд теңгеден астамы шығарылған.

2025 жылғы қаңтарда қолданыстағы әскери қызметшілердің арнайы шоттардан ағымдағы тұрғын үй төлемдерінің қалдықтарын шешіп алуға бірнеше рет жасаған әрекеттерінің жолы кесілді. Аталған әрекеттер елдің әртүрлі өңірлеріндегі әскери бөлімдерден/құралымдардан босату туралы жалған бұйрықтарды және жергілікті әскери басқару органдарына әскери есепке тұру үшін жіберілгені туралы анықтамаларды пайдалану арқылы жасалған. Барлық фактілер бойынша құқық қорғау органдарына арыздар жолданып, олардың негізінде сотқа дейінгі тергеп-тексерулер басталды. Нәтижесінде кейіннен осындай фактілердің қайталануына жол берілмеді.

2025 жылғы ақпанда риелторлардың, нотариустардың және жеке сот орындаушыларының қатысуымен ТҚЖ қаражатын шығару бойынша құқыққа қарсы схеманың жолы кесілді.

Құрылған және енгізілген құқыққа қарсы схемаға сәйкес риелторлар тұрғын үй төлемдерін алушылар қатарынан ипотекалық қарыз алғысы келетін және жеткілікті ақша қаражатын жинақтамаған мемлекеттік қызметшілерді іздестіріп, белгілі бір ақыға оларға нарықтық 50/50 бағдарламасына қатысу үшін жетіспейтін соманы міндетті нотариаттық қарыз ресімдеу арқылы қарызға берген. Қарыз шартында қайтарудың барынша қысқа бір күндік мерзімі белгіленген. ТҚЖ толықтырылғаннан кейін клиентте ипотекалық қарыз алу құқығы пайда болып, ол Банкпен банктік қарыз шартын жасасқан. Осыдан кейін бірден риелтор сол нотариусқа борышкердің атына атқарушылық жазба шығару талабымен жүгінген. Атқарушылық жазбаны алған соң, ол оны белгілі бір жеке сот орындаушысына берген, ал ол инкассолық өкім шығарған, оның негізінде Банк заңға сәйкес ТҚЖ қаражатын кредитордың атына аударуға міндетті болған. Осы схеманы пайдалану нәтижесінде тек бір филиалда 2024 жыл ішінде үш ЖСО-ның инкассолық өкімдері бойынша 3 267 048 825 теңге сомасына ТҚЖ есептен шығарылған.

Банк ТҚЖ-ны қорғау тетігін енгізгеннен кейін ЖСО-лардың өндіріп алу сомаларын бөлшектеп, оларды бөліктермен қою жағдайлары жиілеген. Тетік 2024 жылғы 7 қарашада енгізілген сәттен бастап 2025 жылғы ақпанға дейін аталған есептен шығару тетігі жалпы сомасы 1 454 404 112 теңге болатын 233 қарызға қолданылды.

Риелторлық компаниялар қызметкерлерінің, жекелеген нотариустардың және жеке сот орындаушыларының құқыққа сыйымсыз жеке баюымен қатар, бұл қылмыстық қызмет тұрғын үй төлемдерін алушылар болып табылатын мемлекеттік қызметшілерді тұрғын үймен қамтамасыз ету жөніндегі мемлекеттік бағдарламаның беделін түсіру тәуекелдерін тудырды.

Қабылданған шаралардың нәтижесінде аталған заңсыз қызмет қатысы бар нотариустар мен жеке сот орындаушыларына қатысты шаралар қабылдау үшін материалдарды мемлекеттік органдарға және сотқа дейінгі тергеп-тексеру жүргізіп жатқан құқық қорғау органына жолдау арқылы тоқтатылды.

Бұдан басқа, 2025 жылғы 30 маусымда Банктің бастамасы бойынша ТҚЖ-ны қорғау туралы нормалар заңнамалық түрде қабылданды. Өзгерістер нотариустардың атқарушылық жазбаларын қолдану, жеке сот орындаушыларының ТҚЖ шоттарындағы қаражатты бұғаттау және алып қою жөніндегі әрекеттерін қолдану мүмкіндігін шектеді. Түзетулер Азаматтық, Қылмыстық-процестік, Азаматтық процестік кодекстерге, «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы», «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» және «Төлемдер және төлем жүйелері туралы» заңдарға енгізілді.

Қазіргі уақытта клиенттердің тұрғын үй құрылыс жинақтары заңнамалық деңгейде қорғалған. Аталған нормаларды іске асыру Банктің салымшыларына жинақтарын толықтыруды жалғастырып, тұрғын үй қарызына уақтылы өтуін қамтамасыз етеді.

Сондай-ақ біліктілік талаптарына сәйкес келмеген Банк клиенттерінің ипотекалық қарыздар алуына жол ашқан табыс туралы құжаттарды қолдан жасау фактілері анықталды.

Анықталған фактілер бойынша Банктің үш қызметкерін қылмыстық жауаптылыққа тарту туралы арыздар жолданды.

Қауіпсіздік бөлімшесі тұрақты негізде Банктің қауіпсіз жұмыс істеуін қамтамасыз ету, оның қауіпсіздігіне төнетін ішкі және сыртқы қатерлердің алдын алу, Банктің және оның клиенттерінің заңды мүдделерін құқыққа қарсы қол сұғушылықтардан қорғау және Банктің персоналы мен мүлкінің қауіпсіздігін күшейту жөнінде қажетті шаралар қабылдауды жалғастыруда.