Банк Қазақстан Республикасының 2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу жөніндегі ұлттық мақсатын қолдайды және климаттың өзгеруінің салдарын жұмсарту және оларға бейімделу жөніндегі жаһандық күш-жігерге өз үлесін қосады. Парниктік газдар шығарындыларын (бұдан әрі - ПГ) басқару Банктің экологиялық және климаттық жауапкершілік жүйесінің бір бөлігі болып табылады және операциялық қызметті, сондай-ақ қаржыландырылатын шығарындыларды қамтиды.

Банк стационарлық және жылжымалы қондырғыларда ПГ шығарындыларын генерациялаудан, сондай-ақ Банктің операциялық процестерінде пайдаланылатын сатып алынатын энергиядан болатын әсерді жаһандық климаттың өзгеруіне қатысты төмендетуге ұмтылады. Әсерді төмендету жолындағы алғашқы қадам - халықаралық стандарттар, оның ішінде парниктік газдар шығарындыларының сандық мәндерін есептеу жөніндегі халықаралық әдістемелік нұсқаулар (GHG Protocol) негізінде осы процестерден болатын ПГ шығарындыларын сандық бағалау.

Төмендегі кестеде Банктің бастапқы көздер бойынша энергия ресурстарын тұтынуы келтірілген:

 Ұйым ішінде энергия тұтыну:

Ұйымнан тыс энергия тұтыну:

Банктің энергетикалық теңгерімін кешенді бағалау мақсатында ұйым ішіндегі жалпы энергия тұтыну келесі кестелерде ұсынылған:

 Ұйым ішінде энергия тұтыну:

*Электр энергиясы мен жылу энергиясын тұтыну көрсеткіштерін энергия бірліктеріне (ГДж) қайта есептеу жалпы қабылданған физикалық қайта есептеу коэффициенттеріне сәйкес орындалды: 1 кВт·сағ = 0,0036 ГДж және 1 Гкал = 4,184 ГДж.

 Ұйымнан тыс энергия тұтыну:

Төмендегі кестеде қоршаған орта мен климатқа әсер етудің негізгі көрсеткіштері келтірілген:

* Көрсеткіш жыл ішіндегі Қамту 1 бойынша CO₂ баламасындағы шығарындылардың жалпы көлемін Банктің сол кезеңдегі жиынтық операциялық кірістеріне, млн теңгемен көрсетілген кірістерге бөлу арқылы есептеледі (пайыздық, комиссиялық және өзге де кірістерді қоса алғанда).

** Көрсеткіш жыл ішіндегі Қамту 1 бойынша CO₂ баламасындағы шығарындылардың жалпы көлемін тиісті есепті кезеңдегі Банк қызметкерлерінің нақты санына бөлу арқылы есептеледі.

 

Есептеулер Банктің сайтында «Тұрақты даму» / «ESG саясаттары» бөлімінде орналастырылған Банктегі парниктік газдар шығарындыларын есептеу әдістемесіне сәйкес орындалды. Ұйымдық шекараларды айқындау кезінде операциялық бақылау тәсілі қолданылады. Есептеу кезінде Қазақстан Республикасының ұлттық шығарындылар коэффициенттері және Қамту 2 үшін аумақтық тәсіл пайдаланылады. Жалға алынған объектілер бойынша бастапқы деректер болмаған жағдайларда энергия тұтынудың бағалау көрсеткіштері қолданылады. Есепке көмірқышқыл газы (CO₂), метан (CH₄) және азот тотығы (N₂O) енгізілді, олар Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық сарапшылар тобының парниктік газдардың ұлттық түгендеулері жөніндегі басшылық қағидаттарына сәйкес CO₂-баламасына қайта есептелді (КӨҮСТ, 2006 ж.). Шығарындылар коэффициенттерінің көздері ретінде Қазақстан Республикасының экономиканың реттелетін секторлары үшін бенчмарктер тізбесі және КӨҮСТ басшылық қағидаттары пайдаланылды, жаһандық жылыну әлеуетінің (ЖЖӘ) мәндері КӨҮСТ бағалау баяндамаларына сәйкес қолданылды. Ретроспективті деректер бірыңғай әдіснамалық база негізінде қайта есептелді.

Парниктік газдар шығарындыларын сандық бағалау шығарындылар коэффициенттерін айқындау кезінде пайдаланылатын ғылыми білімнің шектеулілігіне, сондай-ақ әртүрлі газдардың шығарындыларын агрегаттау үшін қажетті мәндерге байланысты ажырамас белгісіздікке ұшырайды.

2025 жылы Қамту 1 бойынша парниктік газдардың тікелей шығарындылары көлемінің 2024 жылмен салыстырғанда 5%-ға ұлғаюы Банктің меншікті стационарлық және мобильді шығарындылар көздерінің отын тұтынуының өсуімен байланысты.

Қамту 2 бойынша парниктік газдардың жанама шығарындыларының 106%-ға ұлғаюы есепті жылы Астана қаласында Орталық аппарат ғимаратын сатып алуды қоса алғанда, Банктің операциялық инфрақұрылымының кеңеюімен байланысты, бұл электр және жылу энергиясын тұтынудың өсуіне алып келді.

Қамту 3 бойынша өзге де жанама шығарындыларды бағалау үшін GHG Protocol стандартына сәйкес елеулілік талдауы негізінде Банк үшін мынадай ең маңызды санаттар айқындалды:

1)      1-санат: өнімдер мен қызметтерді сатып алу (кеңсе қағазы);

2)      5-санат: ұйым қызметі процесінде түзілген қалдықтар;

3)      6-санат: қызметкерлердің іссапарлары;

4)      7-санат: қызметкерлердің жұмысқа баруы және кері қайтуы;

5)      8-санат: жалға алынған мүлік;

6)      15-санат: қаржыландырылатын шығарындылар (ипотека).

Санаттарды таңдау олардың Банк үшін елеулілігін бағалау негізінде жүргізілді, мұнда ең үлкен үлесті қаржыландырылатын шығарындылар қалыптастырады.

Қамту 3 бойынша өзге жанама шығарындылар санаттары GHG Protocol және Климаттың өзгеруі жөніндегі үкіметаралық сарапшылар тобының парниктік газдардың ұлттық түгендеулері жөніндегі басшылық қағидаттарына сәйкес бағаланды (КӨҮСТ, 2006 ж.). 15-санат бойынша қаржыландырылатын шығарындылар Парниктік газдар шығарындыларын есепке алу және есептілік бойынша жаһандық стандарттың (PCAF) талаптарына негізделген.

Қаржыландырылатын шығарындылар (Қамту 3, 15-санат) Банктің ипотекалық портфелімен байланысты парниктік газдар шығарындыларын көрсетеді.

Есептеу бағалау тәсіліне негізделеді және кепілдегі жылжымайтын мүлік алаңы мен Қазақстан Республикасының құрылыс нормаларында белгіленген энергия тұтынудың нормативтік көрсеткіштерін қоса алғанда, прокси-көрсеткіштерді пайдалану арқылы жүргізіледі.

Жылу және электр энергиясын тұтыну есептік тәсілмен айқындалады, содан кейін шығарындылардың тиісті көлемдері эмиссия коэффициенттерін қолдану арқылы есептеледі.

Есепті жылы қаржыландырылатын шығарындыларды есептеу Банктің тұрғын үйді қаржыландыру саласындағы ұлттық даму институты ретіндегі қызметінің ерекшелігін ескере отырып, оның кепілдік/ипотекалық портфелі бойынша жүргізілді. Есепке берілген қарыздар бойынша кепілде тұрған тұрғын жылжымайтын мүлік объектілерімен байланысты шығарындылар енгізілді. Мұндай тәсіл Банк қызметінің негізгі бейінін көрсетеді және оның кредиттік портфелінің ең маңызды бөлігінің климаттық әсерін бағалауға негіз болады. Облигацияларға және өзге де қаржы құралдарына инвестицияларды қоса алғанда, активтердің басқа сыныптары есептеудің ағымдағы шекарасына енгізілген жоқ. Банк әдіснаманы дамыту және қажетті деректердің қолжетімділігін арттыру шамасына қарай қаржыландырылатын шығарындыларды есептеу қамтуын активтердің қосымша сыныптарына кезең-кезеңімен кеңейтуді жоспарлап отыр.

Банктің кепіл портфелі бойынша есептеу бағалау тәсіліне негізделеді және кепілдегі жылжымайтын мүлік ауданы мен Қазақстан Республикасының құрылыс нормаларында белгіленген энергия тұтынудың нормативтік көрсеткіштерін қоса алғанда, прокси-көрсеткіштерді пайдалану арқылы орындалады. Бағалау тәсілі мен прокси-көрсеткіштерді қолдану PCAF әдіснамасына сәйкес сапа деңгейі төмен деректерді пайдалануды негіздейді.

Жылу және электр энергиясын тұтыну есептік әдіспен айқындалады, содан кейін тиісті шығарындылар көлемі эмиссия коэффициенттерін қолдану арқылы есептеледі.

Қаржыландырылатын шығарындылар Банктің қаржыландырудағы қатысу үлесін ескере отырып есептеледі (атрибуция коэффициенті). Атрибуция коэффициенті кредит бойынша берешек қалдығының кепілдегі жылжымайтын мүлік құнына қатынасы ретінде айқындалады.

Атрибуция коэффициентінің есептелген мәні 1-ден асқан жағдайларда, ол 1 мәнімен шектеледі. Аталған шектеу Банктің активті қаржыландырудағы қатысу үлесі 100%-дан аспайды деген болжамды көрсету, сондай-ақ берешек мөлшері мен жылжымайтын мүліктің бағалау құны арасындағы айырмашылықтарға байланысты ықтимал бұрмалауларды барынша азайту үшін қолданылады.

«Жасыл ипотека» шеңберіндегі объектілер үшін энергия тиімділігінің неғұрлым жоғары деңгейін көрсететін түзету қолданылады.

3-қамтудың 1, 5, 6, 7 және 8 санаттары бойынша парниктік газдар шығарындыларын есептеу сатып алу, шаруашылық қызмет, қызметкерлердің орын ауыстыруы және жалға алынған объектілердегі энергия тұтыну туралы деректер негізінде, Банктің ішкі әдістемесінің есептік формулалары мен тиісті эмиссиялық коэффициенттерді қолдана отырып орындалады. 15-санат бойынша қаржыландырылатын шығарындылар Банктің қаржыландыруға қатысу үлесіне және кепілдегі жылжымайтын мүлік алаңына негізделген бөлу моделі бойынша, энергия тұтыну нормативтерін қолдана отырып, кепілдегі жылжымайтын мүлік туралы деректер негізінде есептеледі. Жасыл портфель бойынша ғимараттардың энергия тиімділігінің жоғары класына сәйкес жылу энергиясын үлестік тұтыну нормативтік мәндермен салыстырғанда 5%-ға төмендейді деген болжам қолданылады. Бағалау Банктің операциялық бақылауы шеңберінде есептік және есепке алу деректерін пайдалана отырып жүргізіледі. Шығарындыларды есептеу кезінде Қазақстан Республикасының экономиканың реттелетін секторлары үшін бенчмарктер тізбесіндегі және КӨҮСТ басшылық қағидаттарындағы (2006) эмиссия коэффициенттері қолданылады. Жаһандық жылыну әлеуетінің (GWP) мәндері КӨҮСТ бағалау баяндамалары негізінде пайдаланылады. Ретроспективті деректер бірыңғай әдіснамалық база негізінде қайта есептелді.

 

* Көрсеткіш жыл ішіндегі Қамту 3 бойынша CO₂ баламасындағы шығарындылардың жалпы көлемін Банктің сол кезеңдегі жиынтық операциялық кірістеріне, млн теңгемен көрсетілген кірістерге бөлу арқылы есептеледі (пайыздық, комиссиялық және өзге де кірістерді қоса алғанда).

** Көрсеткіш жыл ішіндегі Қамту 3 бойынша CO₂ баламасындағы шығарындылардың жалпы көлемін тиісті есепті кезеңдегі Банк қызметкерлерінің нақты санына бөлу арқылы есептеледі.

 

2025 жылы Банктің операциялық қызметімен байланысты парниктік газдардың жанама шығарындылары (3-қамту) 4 057,31 тонна CO₂-экв. құрады, бұл 2024 жылғы көрсеткіштен (4 414,90 тонна CO₂-экв.) 8%-ға төмен. Төмендеу негізінен 5 «ұйым қызметі процесінде түзілген қалдықтар» және 8 «Жалға алынған мүлік» санаттары бойынша шығарындылардың қысқаруымен байланысты. 3-қамтудың қалған санаттары бойынша айтарлықтай өзгерістер байқалмады, көрсеткіштер алдыңғы есепті кезеңмен салыстырмалы деңгейде сақталды. Бір қызметкерге шаққандағы 3-қамту шығарындыларының қарқындылығы 2,96-дан 2,46 тонна CO₂-экв.-ке дейін төмендеді.

Қамту 3 шығарындыларының жалпы көлеміне негізгі үлесті ипотекалық кредиттеумен байланысты қаржыландырылатын шығарындылар қалыптастырады. Олар 1 164 084,94 тонна CO₂-экв.-тен 1 227 667,85 тонна CO₂-экв.-ке дейін өсті, бұл ипотекалық кредиттік портфель көлемінің ұлғаюымен байланысты. Абсолюттік көрсеткіштің өсуіне қарамастан, кредиттелетін жылжымайтын мүліктің бір шаршы метріне шаққандағы қаржыландырылатын шығарындылар қарқындылығы 0,052-ден 0,050 тонна CO₂-экв.-ке дейін төмендеді. Қаржыландырылатын шығарындылар қарқындылығының 0,052-ден 0,050 тонна CO₂-экв.-ке дейін төмендеуі 2025 жылы жасыл ипотека портфелінің 41%-ға ұлғаюымен және энергия тиімді тұрғын үй үлесінің өсуімен байланыстырылады. Нәтижесінде Қамту 3 бойынша жиынтық шығарындылар 2024 жылы 1 168 499,84 тонна CO₂-экв.-тен 2025 жылы 1 231 725,16 тонна CO₂-экв.-ке дейін ұлғайды.

Парниктік газдар шығарындылары бойынша қосымша нақты деректерді Банк өзінің ресми hcsbk.kz сайтында «Тұрақты даму» / «ESG есептілігі» бөлімінде орналастырылған ESG Databook шеңберінде ұсынады.